Coloured cotton Seed: यंदाच्या खरीप हंगामा पासून 3 रंगाचे नवीन कापूस वाण बाजारात विक्रीस येणार, कापूस उत्पादन होणार दुप्पट

Coloured cotton Seed: विदर्भ मराठवाड्यातील शेतकऱ्यांना कापूस पिकाबद्दल बोलण्याची गरज नाही. कारण या प्रदेशाची प्रचंड ग्रामीण अर्थव्यवस्था त्याच्यावर अवलंबून आहे. पण सर्वांना हे जाणून आश्चर्य वाटेल की आज आपण पाहतो तो पांढरा कापूस 100 वर्षांपूर्वीही नव्हता. कापूस अनेक रंगीत प्रकारांमध्ये येतो आणि भारतातही पिकवला जातो. 1950 पर्यंत आंध्र प्रदेशातून जपानला खाकी कापसाची निर्यात झाल्याच्या नोंदी आहेत. Coloured cotton Seed

अर्थात, उद्योगाचे यांत्रिकीकरण झाल्यामुळे कापसाच्या नवीन जाती उदयास आल्या. जगात शुद्ध पांढर्‍या लाँग-स्टेपल कापसाचे वर्चस्व आहे. आता बीटी व्यतिरिक्त, शेतकरी त्यांच्या शेतात कापसाचे इतर वाण पाहू शकत नाहीत. भारताच्या केंद्रीय कापूस संशोधन संस्थेकडे 6,000 कापसाच्या वाणांचा संग्रह आहे. त्यापैकी, रंगीत कापसाच्या सुमारे 40 जाती आहेत. Coloured cotton Seed

वस्त्रोद्योगात विविध रासायनिक रंगांच्या वापरामुळे मानवी जीवनावर अनेक घातक परिणाम होतात. या रंगाची निर्मिती प्रक्रिया पर्यावरणासाठी हानिकारक आहे. अनेक विषारी धातू पाण्यात मिसळतात. त्यात काम करणाऱ्या कामगारांच्या आरोग्यालाही त्यामुळे धोका निर्माण झाला आहे. ही समस्या सोडवण्यासाठी या रासायनिक रंगांचा वापर कमी करावा लागला आणि 1980 च्या सुमारास कापूस उत्पादकांनी रंगीत कापसाकडे लक्ष वळवले. आठ वर्षांच्या अविरत प्रयत्नांनंतर, अमेरिकन कापूस ब्रीडर सॅली फॉक्सने एक लांब-स्टेपल कापूस प्रकार विकसित केला ज्यावर धाग्यावर प्रक्रिया केली जाऊ शकते. तिने राखाडी, पिवळा, केशरी आणि गुलाबी अशा रंगांमध्ये यशस्वीरित्या वाण तयार केले.

Coloured cotton Seed

सध्या, रंगीत कापूस प्रामुख्याने युनायटेड स्टेट्स, चीन, पेरू आणि इस्रायलमध्ये घेतले जाते. पण भारतात हे प्रमाण अजूनही जास्त नाही. बरेचसे काम प्रायोगिक तत्त्वावर झालेले दिसते. नागपूर येथील सेंट्रल कॉटन रिसर्च इन्स्टिट्यूटने वैदेही ९५ नावाची तपकिरी गॉझ कापूस जाती विकसित केली आहे.

याव्यतिरिक्त, दोन तपकिरी कापसाच्या जाती, DDCC-1 आणि DMB-225, कृषी विद्यापीठ, धारवाड येथे 2021 मध्ये प्रसारित करण्यात आल्या आहेत. हा स्वदेशी प्रकार असून त्यापासून होमस्पन कपडे बनवून कर्नाटक सरकारच्या माध्यमातून विकण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत. याव्यतिरिक्त, बेंगळुरूस्थित कंपनी कराराच्या आधारावर शेतकऱ्यांकडून वनस्पती वाढवण्याचा प्रयत्न करत आहे. जर हे प्रयत्न यशस्वी झाले तर भारतात त्याची लागवड करण्यास कोणतीही अडचण येऊ नये.

Coloured cotton Seed: यंदाच्या खरीप हंगामा पासून 3 रंगाचे नवीन कापूस वाण बाजारात विक्रीस येणार, कापूस उत्पादन होणार दुप्पट

Drought rain damage crop: ना दुष्काळी मदत ना नुकसान भरपाई; राज्यातील ५१ लाख शेतकरी वाट पाहत आहेत; पीक विमाही मिळेना

सध्या संशोधक निळ्या कापसाचे वाण विकसित करण्याचा प्रयत्न करत आहेत. अतिशय लोकप्रिय जीन्सच्या उत्पादनासाठी हा कापूस क्रांतिकारक होता. यासाठी शास्त्रज्ञ जैवतंत्रज्ञानाचा वापर करून नीळ पिकातील जनुके कापसात टाकून वेगवेगळे बदल घडवून आणणे शक्य आहे का हे शोधण्याचा प्रयत्न करत आहेत.

सचिन पटवर्धन (लेखक ग्राम विकसन क्षेत्रात सल्लागार म्हणून कार्यरत आहेत.)

1 thought on “Coloured cotton Seed: यंदाच्या खरीप हंगामा पासून 3 रंगाचे नवीन कापूस वाण बाजारात विक्रीस येणार, कापूस उत्पादन होणार दुप्पट”

Leave a Comment